Fino' Chamoru
Finuʼ Chamorro (CNMI), Finoʼ CHamoru (Guam)
Fumino: MariƄnas
Gi: Notte MariƄnas yan GuƄhan
Fafa’nague: 58,000 (2005–2015)
Familian lengguahe: Austronesian
Official status
Official language in: GuƄhan
Notte MariƄnas
Regulated by: Kumision i Fino’ Chamoru
Codes
ISO 639-1: ch
ISO 639-2: cha
ISO 639-3: cha
SIL: cha
Map

Fino'CHamoru pat Finu'Chamorro (Españót: Chamorro) i lengguahen i manchamoru (lokkue', mañamoru), i natibon i Islas MariÄnas (Notte MariÄnas yan GuÄhan). Fuera di MariÄnas, meggai na chamoru mañÄsaga gi Estados Unidus siña manfino'chamoru. Sumasaonao este na lengguahe gi ayu na familian lengguahe i mafanana'an Austronesian (ni' sÄsaonao lokkue' siha i lingguÄhen TagÄlu, Indonesia, Hawaii, yan Samoa). GuÄha kasi 50,000 para 75,000 siña manfino'chamoru.

Giya GuƄhan, chamoru i ofisiat na lengguahe, sumiha yan engles. Giya Notte MariƄnas, chamoru unu gi ofisiat na lengguahe (i otru engles yan Fino' Karolinas).

GrƄmatika

[tulaika | edit source]

Atfabeton CHamoru

[tulaika | edit source]
LetraNĆ„'an
'glota
A aae
ƅ Ć„ah
B bbeh
CH chtseh
D ddeh
E eeh
F ffeh
G ggeh
H hheh
I iee
K kkeh
L lleh
M mmeh
N nne
Ƒ ƱƱe
NG ngngeh
O ooh
P ppeh
R rreh
S sseh
T tteh
U uoo
Y ydzeh

Tinaitai Lepblo

[tulaika | edit source]
  • Flores, Evelyn Fu'una and Pontan
  • Government of Guam, Department of Education (1998) Mandidok yan mamfabulas na hemplon GuĆ„han
  • Indalecio Camacho, Dolores Guaiyayon na Trongkon Mansanita
  • Iriarte Leonard Z. I Tinituhon/The Beginning
  • Osborn, Lance J. (2016) Si Pedro yan i HilĆ©t Oru na Ko’ko (Pedro and the Golden Ko’ko’), University of Guam Press: Guam
  • Reyes, Dawn Lees (2013) I Patgon Ni Tuma'yok Desde GuĆ„han Esta Luta
  • Perez Bollinger, Simone Efigenia (2018) Un Ha’Äni yan Si Ena (ā€œA Day with Enaā€), University of Guam Press: Guam
  • Typis Societatis Missionum ad Exteros (1910) Debosionario: leblon tinaitai para i Islas Marianas gi fino Chamorro, China: Typis Societatis Missionum ad Exteros.

Bibliografia

[tulaika | edit source]
  • Katherine Bordallo Aguon yan otro siha. The official Chamorro-English Dictionary. UfisiĆ„t na DiksionĆ„rion Chamorro-English. Guam, DCA, 2009.
  • JoaquĆ­n & Manuel Flores Borja & Sandra Chung: Estreyas Marianas: Chamorro. Saipan, Estreyas Marianas Publications, 2006.
  • Blust, Robert (2000). Chamorro Historical Phonology. University of Hawaii Press. 
  • Chung, Sandra (1983). Transderivational Relationships in Chamorro Phonology. San Diego: University of California. 
  • Chung, Sandra (1998). The Design of Agreement: Evidence from Chamorro. Chicago: University of Chicago Press. 
  • IbƔƱez del CĆ”rmen, Padre Fray Aniceto (1865). Diccionario espaƱol-chamorro. 
  • Madrid, Carlos; Cepeda, Jeremy. Chamorro as a Written Official Language in the Mariana Islands. The Garrido Document of 1799 (PDF). 
  • Onedera, P. R. (1994). Fafa'Ʊa'gue Yan Hinengge Siha. Guam. 
  • Onedera, Peter R. (2018). Taimanu na Ini. Taiguini Books, University of Guam Press. ISBN 1935198440. 
  • De Vera, R. M. (1931). English-Chamorro Dialogues: InĆ”diƱgan Siha Gi Finò Engles Yan Finò Haya. Hong Kong: Nazareth Press. 
  • De Vera, R. M. (1932). Diccionario Chamorro-Castellano. Filipinas: Imprenta y LitografĆ­a Germania, Cacho Hermanos. 
  • RodrĆ­guez-Ponga, Rafael (2003). El elemento espaƱol en la lengua chamorra. Madrid: Servicio de Publicaciones, Universidad Complutense (Complutense University of Madrid). 
  • RodrĆ­guez-Ponga, Rafael (2009). Del espaƱol al chamorro. Lenguas en contacto en el PacĆ­fico. Madrid: Ediciones Gondo. 
  • RodrĆ­guez-Ponga, Rafael (2009). Del espaƱol al chamorro: Lenguas en contacto en el PacĆ­fico. Madrid: Ediciones Gondo. 
  • RodrĆ­guez-Ponga Salamanca, Rafael (2018). El valor económico de una lengua minoritaria: el chamorro de las islas Marianas. Archived from the original on 2024-11-22. Retrieved 2023-07-12. 
  • RodrĆ­guez-Ponga, Rafael. El primer vocabulario de la lengua de las Islas Marianas (1565) (PDF). Archived from the original (PDF) on 2023-07-12. Retrieved 2023-07-12. 
  • Topping, Donald M. (1973). Chamorro reference grammar. Honolulu: University of Hawaii Press. 
  • Topping, Donald M., Pedro M. Ogo, and Bernadita C. Dungca (1975). Chamorro-English dictionary. Honolulu: University of Hawaii Press. 
  • Topping, Donald M. (1980). Spoken Chamorro: with grammatical notes and glossary (revised ed.). Honolulu: University of Hawaii Press. 
  • Y Cuatro Ebangelio Sija Yan Y Checho Y Apostoles Sija Gui Testamento Nuebo Y SeƱotta Yan Y Sarbadotta Si Jesucristo; Yan Y Salmo Sija: Un Trinaduse Y Fino Griego Yan Hebreo Gui Fino Y Tano Guam Pat Y Chamorro. Estados Unidos: Creative Media Partners, LLC. 2022. 
  • (2011). Front Matter. In L. Reid, E. Ridruejo & T. Stolz (Ed.), Philippine and Chamorro Linguistics Before the Advent of Structuralism (pp. 1-9). Berlin: Akademie Verlag. https://doi.org/10.1524/9783050056197.fm
  • Difirentes klasen estoria gi fino Chamorro. (1979). Estados Unidos: Pacific Area Languages Materials Development Center, University of Hawaii at Manoa.
  • San Marcos gi fino' Chamorro nina'pusipble ni American Board of Catholic Mission. (1987). (n.p.): Marianas Printing Service, Incorporated.
  • Debonisario: (maripasa Di Nuebu) Lepbon Tinaitai Para i Islas Marianas Gi Fino' Chamorro. (1986). Islas Marshall: Marianas Printing Services.
  • San Marcos Gi Fino' Chamorro. (1987). Islas Marshall: Marianas Printing Service.
  • Catesismon i dottrina cristiana mapublica para i Islas Marianas gi fino chamorro pot i mamale capuchino  (1910). China: Typis Societatis Missionum ad Exteros.

See too

[tulaika | edit source]
[tulaika | edit source]