| Fino' Chamoru Finuʼ Chamorro (CNMI), Finoʼ CHamoru (Guam) | |||
|---|---|---|---|
| Fumino: | MariƄnas | ||
| Gi: | Notte MariƄnas yan GuƄhan | ||
| Fafaānague: | 58,000 (2005ā2015) | ||
| Familian lengguahe: | Austronesian | ||
Official status | |||
| Official language in: | GuƄhan Notte MariƄnas | ||
| Regulated by: | Kumision i Finoā Chamoru | ||
Codes | |||
| ISO 639-1: | ch | ||
| ISO 639-2: | cha | ||
| ISO 639-3: | cha | ||
| SIL: | cha | ||
Map | |||
Fino'CHamoru pat Finu'Chamorro (Españót: Chamorro) i lengguahen i manchamoru (lokkue', mañamoru), i natibon i Islas MariÄnas (Notte MariÄnas yan GuÄhan). Fuera di MariÄnas, meggai na chamoru mañÄsaga gi Estados Unidus siña manfino'chamoru. Sumasaonao este na lengguahe gi ayu na familian lengguahe i mafanana'an Austronesian (ni' sÄsaonao lokkue' siha i lingguÄhen TagÄlu, Indonesia, Hawaii, yan Samoa). GuÄha kasi 50,000 para 75,000 siña manfino'chamoru.
Giya GuƄhan, chamoru i ofisiat na lengguahe, sumiha yan engles. Giya Notte MariƄnas, chamoru unu gi ofisiat na lengguahe (i otru engles yan Fino' Karolinas).
GrƄmatika
[tulaika | edit source]Atfabeton CHamoru
[tulaika | edit source]| Letra | NĆ„'an |
|---|---|
| ' | glota |
| A a | ae |
| Ć Ć„ | ah |
| B b | beh |
| CH ch | tseh |
| D d | deh |
| E e | eh |
| F f | feh |
| G g | geh |
| H h | heh |
| I i | ee |
| K k | keh |
| L l | leh |
| M m | meh |
| N n | ne |
| à ñ | ñe |
| NG ng | ngeh |
| O o | oh |
| P p | peh |
| R r | reh |
| S s | seh |
| T t | teh |
| U u | oo |
| Y y | dzeh |
Tinaitai Lepblo
[tulaika | edit source]- Flores, Evelyn Fu'una and Pontan
- Government of Guam, Department of Education (1998) Mandidok yan mamfabulas na hemplon GuƄhan
- Indalecio Camacho, Dolores Guaiyayon na Trongkon Mansanita
- Iriarte Leonard Z. I Tinituhon/The Beginning
- Osborn, Lance J. (2016) Si Pedro yan i HilĆ©t Oru na Koāko (Pedro and the Golden Koākoā), University of Guam Press: Guam
- Reyes, Dawn Lees (2013) I Patgon Ni Tuma'yok Desde GuƄhan Esta Luta
- Perez Bollinger, Simone Efigenia (2018) Un HaāĆ„ni yan Si Ena (āA Day with Enaā), University of Guam Press: Guam
- Typis Societatis Missionum ad Exteros (1910) Debosionario: leblon tinaitai para i Islas Marianas gi fino Chamorro, China: Typis Societatis Missionum ad Exteros.
Bibliografia
[tulaika | edit source]- Katherine Bordallo Aguon yan otro siha. The official Chamorro-English Dictionary. UfisiƄt na DiksionƄrion Chamorro-English. Guam, DCA, 2009.
- JoaquĆn & Manuel Flores Borja & Sandra Chung: Estreyas Marianas: Chamorro. Saipan, Estreyas Marianas Publications, 2006.
- Blust, Robert (2000). Chamorro Historical Phonology. University of Hawaii Press.
- Chung, Sandra (1983). Transderivational Relationships in Chamorro Phonology. San Diego: University of California.
- Chung, Sandra (1998). The Design of Agreement: Evidence from Chamorro. Chicago: University of Chicago Press.
- IbƔƱez del CƔrmen, Padre Fray Aniceto (1865). Diccionario espaƱol-chamorro.
- Madrid, Carlos; Cepeda, Jeremy. Chamorro as a Written Official Language in the Mariana Islands. The Garrido Document of 1799 (PDF).
- Onedera, P. R. (1994). Fafa'Ʊa'gue Yan Hinengge Siha. Guam.
- Onedera, Peter R. (2018). Taimanu na Ini. Taiguini Books, University of Guam Press. ISBN 1935198440.
- De Vera, R. M. (1931). English-Chamorro Dialogues: InÔdiñgan Siha Gi Finò Engles Yan Finò Haya. Hong Kong: Nazareth Press.
- De Vera, R. M. (1932). Diccionario Chamorro-Castellano. Filipinas: Imprenta y LitografĆa Germania, Cacho Hermanos.
- RodrĆguez-Ponga, Rafael (2003). El elemento espaƱol en la lengua chamorra. Madrid: Servicio de Publicaciones, Universidad Complutense (Complutense University of Madrid).
- RodrĆguez-Ponga, Rafael (2009). Del espaƱol al chamorro. Lenguas en contacto en el PacĆfico. Madrid: Ediciones Gondo.
- RodrĆguez-Ponga, Rafael (2009). Del espaƱol al chamorro: Lenguas en contacto en el PacĆfico. Madrid: Ediciones Gondo.
- RodrĆguez-Ponga Salamanca, Rafael (2018). El valor económico de una lengua minoritaria: el chamorro de las islas Marianas. Archived from the original on 2024-11-22. Retrieved 2023-07-12.
- RodrĆguez-Ponga, Rafael. El primer vocabulario de la lengua de las Islas Marianas (1565) (PDF). Archived from the original (PDF) on 2023-07-12. Retrieved 2023-07-12.
- Topping, Donald M. (1973). Chamorro reference grammar. Honolulu: University of Hawaii Press.
- Topping, Donald M., Pedro M. Ogo, and Bernadita C. Dungca (1975). Chamorro-English dictionary. Honolulu: University of Hawaii Press.
- Topping, Donald M. (1980). Spoken Chamorro: with grammatical notes and glossary (revised ed.). Honolulu: University of Hawaii Press.
- Y Cuatro Ebangelio Sija Yan Y Checho Y Apostoles Sija Gui Testamento Nuebo Y SeƱotta Yan Y Sarbadotta Si Jesucristo; Yan Y Salmo Sija: Un Trinaduse Y Fino Griego Yan Hebreo Gui Fino Y Tano Guam Pat Y Chamorro. Estados Unidos: Creative Media Partners, LLC. 2022.
- (2011). Front Matter. In L. Reid, E. Ridruejo & T. Stolz (Ed.), Philippine and Chamorro Linguistics Before the Advent of Structuralism (pp. 1-9). Berlin: Akademie Verlag. https://doi.org/10.1524/9783050056197.fm
- Difirentes klasen estoria gi fino Chamorro. (1979). Estados Unidos: Pacific Area Languages Materials Development Center, University of Hawaii at Manoa.
- San Marcos gi fino' Chamorro nina'pusipble ni American Board of Catholic Mission. (1987). (n.p.): Marianas Printing Service, Incorporated.
- Debonisario: (maripasa Di Nuebu) Lepbon Tinaitai Para i Islas Marianas Gi Fino' Chamorro. (1986). Islas Marshall: Marianas Printing Services.
- San Marcos Gi Fino' Chamorro. (1987). Islas Marshall: Marianas Printing Service.
- Catesismon i dottrina cristiana mapublica para i Islas Marianas gi fino chamorro pot i mamale capuchino (1910). China: Typis Societatis Missionum ad Exteros.
See too
[tulaika | edit source]External links
[tulaika | edit source]Source: This content is adapted from Fino' Chamoru on Wikipedia
Licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0)